جنگ هاى سه گانه امام على(عليه السلام)علل و مشروعيت آن ه

علاوه بر این، ابعاد جنگ فقط در مرزها و یا در داخل شهرها به صورت ترورهای روزمره خلاصه نمیشد، بلکه خانههای مسکونی مردم و مدارس کودکان بیدفاع در بسیاری از شهرهای ایران آماج حملات موشکی عراقیها بود و هزاران نفر از تلفات مردمی جنگ ناشی از همین گونه حملات بود. در بررسی عوامل شکست عراق در دستیابی به اهداف اعلام شدهاش، علاوه بر ایمان و اعتقاد رزمندگان ایرانی، عوامل دیگر از قبیل ناامیدی حامیان صدام از سقوط جمهوری اسلامی ، مردمی شدن جنگ و سرانجام پذیرش قطعنامه 598 از جانب ایران نیز بی تأثیر نبود. علاوه بر این، فرانسه و بلژیک در آن دوران رابطه دیپلماتیک چندان خوبی نداشتند.

از طرف دیگر ممکن است پیش از پایان یافتن زمستان سرد اروپا، بسیاری از این کشورها مجبور باشند جیرهبندی گازی انجام دهند تا بتوانند منابع باقیمانده را به خوبی مدیریت کنند. هنگامی که جنگ به پایان رسید، تنها مطالبات نقدی 6 کشور عضو این شورا از عراق، از مرز 80 میلیارد دلار گذشته بود. این رقم در مورد چین نیز به 7% یعنی به بیش از یک میلیارد و ششصد میلیون دلار بالغ میشد. توانایی این دسته از افراد برای پرداختن به افکار منفی و شروع انواع جنگ های روانی، بسیار بالاست.

در جنگ های مستقیم تلفات جانی بسیار متداول است اما در جنگ های ترکیبی احتمال دارد که با حمله سایبری یکی از نهادهای کشور هدف مورد حمله قرار گیرد. در آن زمان نیروی دریایی ایالات متحده در پرل هاربر تحت فرماندهی دریادار جیمز او ریچاردسون بود که بهترین گزینه برای مدیریت نیروی دریایی در اقیانوس آرام به شمار می رفت زیرا وی در دانشکده نیروی دریایی در مورد تاکتیک های جنگ ژاپنی ها مطالعات بسیار کرده و به طراحی سیستم های دفاعی علیه حمله احتمالی ژاپنی ها در این منطقه کمک زیادی کرده بود.

مجموع جمعیتی که به نخیله رفت دوازده هزار نفر بود. ثالثاً شمار فراوانی از مورخان که خبر اعزام را به صورت دقیق گزارش کرده اند، همان عدد دوازده هزار نفر را نقل کرده اند. در این جنگ امریکاییها نیز سهم خود را در یاری رساندن به ماشین جنگی صدام و دشمنی با جمهوری اسلامی ایران ایفا کردند: در اسفند 1360، نام عراق از فهرست کشورهایی که واشنگتن از آنها به عنوان «طرفداران تروریسم» یاد میکرد خارج شد و در آذر 1363، امریکا به تحریم سیاسی عراق خاتمه داد و روابط سیاسی با این کشور را برقرار کرد.

قطعنامه 598 نیز عاری از اشکال نبود اما نسبت به سایر قطعنامههای منتشره، مواضع بیطرفانهتری داشت و جمهوری اسلامی ایران علیرغم بیمیلی اولیه سرانجام در تیر 1367 آن را رسماً پذیرفت. او انتظار داشت که اوکراینیهای روسیزبان با آغوش باز از سربازان روسی استقبال کنند، اما معلوم شد که آنها هیچ تفاوتی با جمعیت اوکراینیزبان ندارند. واقعیت آن است که سخن درباره ابعاد مختلف جنگ هستهاى، به کمک تصورات ذهنى صورت مىگیرد. در آغاز جنگها، طرفین آمادگى کامل یا نسبى براى جنگیدن دارند، در حالى که ایران آمادگى ذهنى و عملى براى ورود به جنگ را نداشت.

جنگ، واژه ای پارسی و کهن و پر کاربرد به معنای هر گونه درگیری(ذهنی و لفظی و بدنی) افراد با خود یا با دیگران، خصوصاً به معنای زد و خورد خشن میان گروهها و اقوام و ملتها و کشورها به انگیزه های مختلف؛ همین معنای تقریباً اصطلاحی است که در مقاله مفصّل حاضر مورد نظر است. عراقیها در خلال جنگ، تمام قوانین ومقررات بینالمللی را زیر پا گذاشتند: پیمان الجزایر، پیمان منع کاربرد سلاحهای شیمیایی، پیمان منع حمله به اماکن مسکونی، پیمان مربوط به ضرورت رفتار انسانی با اسیران جنگی، پیمان مربوط به ضرورت امنیت هوانوردی، پیمان مربوط به امنیت دریاها، و دهها و صدها نمونه دیگر از پیمانها، مقررات و قوانین معتبر بینالمللی در خلال جنگ تحمیلی از سوی عراقیها به زیر پا گذارده شد.

در کنار فعالیت مستقیم کارخانجات جنگ افزار سازی وابسته به دولتها، مؤسسات خصوصی مختلف نیز در این راستا صرفاً جهت کسب درآمد هرچه بیشتر وارد معرکه شده و بدون توجه به قوانین داخلی هر کشور در مورد منع صدور ساز و برگ نظامی به کشورهای درگیر جنگ و حتی قوانین و کنوانسیونهای بینالمللی ناظر بر جلوگیری از تولید و فروش سلاحهای غیر متعارف، عراق را به صورت یک زراد خانه عظیم درآوردند. به همین علت عراق در طول جنگ با ایران، مقادیر زیادى از سلاحهاى میکروبى و شیمیایى را تولید و ذخیره کرد و بخشى از آن را در جنگ به کارگرفت.

روزنامهها و رسانههای ارتباط جمعی امریکا و اروپا مملو از مقالات و گزارشهایی بود که در آنها، به اهداف و نقشههای مقامات عراقی در به راه انداختن جنگ و علت حمایت کشورهای غرب و شرق از آنها اشاره شده بود. نه در امریکا، نه در اروپا، نه در روسیه و نه در سازمان ملل، هیچ منعی برای تسلیح مداوم عراق به انواع جنگافزارهای کشتار جمعی در دهه 1360 ش. جنگ، بهرغم شباهتش با توحش بدوی، باستانی یا قرونوسطایی، و رجزخوانی و شعروشعارهای نژادی-قومی یا دینی-عقیدتی، نه از سنخ خشونتهای انفرادی است و نه محصول جاهطلبی جنونآمیز زمامداران.

حال اين سؤال مطرح مى شود كه چه عاملى موجب شد حضرت از اين قاعده دست بردارد و در دوره كوتاه پنج ساله حكومت خويش، در سه جنگ، نه با كفار و مشركان، بلكه با مسلمانان به نبرد بپردازد؟ اين مقاله، به تحليل و بررسى كلى علل جنگ هاى سه گانه حضرت على(عليه السلام) با مسلمانان مى پردازد. در اين كه جهاد امام(عليه السلام) با ناكثان در جنگ جمل، جهاد حق و مشروع بوده، در مذهب تشيّع مسلّم است و ترديدى در آن نيست.

جنگ و كشتار در آيين مقدّس اسلام تنها براى دفاع از خود و آيين الهى و به عنوان آخرين راه كار ممكن مشروع شمرده شده و اصل ريختن خون انسانى با قطع نظر از قيد مزبور، مذموم و مورد نهى قرار گرفته است. شيعيان به دليل پذيرش عصمت ائمّه، همه مواضع آنان را حق و مشروع مى دانند، اما بعضى از صحابه در خود عصر امام(عليه السلام) در حقّانيت موضع امام(عليه السلام)ترديد كردند و از شركت در جنگ ها به نفع هريك از طرفين امتناع مىورزيدند كه در تاريخ، از آنان به «قاعدين» نام برده مى شود.5 شايد امروزه تشكيكات قاعدين دوباره مطرح شود.

«خاویر پرزدکوئهیار» ـ دبیر کل وقت سازمان ملل ـ نیز در خاتمه جنگ، با انتشار بیانیهای رسماً از عراق به عنوان «شروع کننده جنگ» نام برد. این اثر سینمایی داستان واقعی زندگی یک پیانیست یهودی به نام ولادیسلاو اشپیلمان (با بازی آدرین برودی) و بر اساس کتابی به قلم خود او است. این بیانیه نیز سندی از مجموعه اسناد حقانیت جمهوری اسلامی ایران درجنگ بود. صدها نمونه دیگر از اقدامات مقدماتی صدام برای فراهم آوردن زمینه یک تهاجم گسترده نظامی علیه جمهوری اسلامی ایران است.

حمله به پایانهها و چاههای نفتی ایران در خلیج فارس و ساقط کردن هواپیمای مسافری ایرباس ایران بر فراز این منطقه و کشتار 300 مسافر و خدمه آن، دو نمونه از این حملات بود. این تحریم ها هر چند با هدف محدود کردن فعالیت هسته ای ایران بود اما فقط به نهادهای هسته ای و افراد مرتبط با پرونده هسته ای اکتفا نکرد. نخستین طرح جنگی ایران، کمان ۹۹ بود که نیروی هوایی ارتش ایران روی میز گذاشت تا جواب حمله هوایی عراق را داده باشد. کشتیهای باری و نفتی که عازم بنادر ایران بودند، در بخش عمده این 8 سال هدف حملات هوایی عراق در خلیج فارس بودند و هواپیماهای جاسوسی ـ آواکس ـ که در عربستان مستقر بودند، جنگندههای عراقی را در هدفگیری این کشتیها یاری میدادند.

هزینهای که عراق در دهه 1360ش. صرف خرید سلاح از امریکا و اروپا کرد، از هزینه تسلیحاتی کشورهای صنعتی اروپای غربی در همین دهه بیشتر بود. این حوادث در حالی رخ میداد که ایران مورد تحریم تسلیحاتی قرار داشت و این تحریم با شدت اعمال میشد. آيا حضرت براى اين جنگ ها دلايل كافى داشت؟ در عين حال، انتظار داشتند به دليل موقعيت اجتماعى و سابقه جهادى آنان در جنگ هاى پيامبر، در حكومت امام(عليه السلام) داراى مقام و منصبى باشند، اما حضرت بنا به عللى، حكومت درخواستى آنان ـ يعنى حكمرانى شام براى زبير و عراق براى طلحه ـ را رد كرد8و در امور حكومت با آنان مشاوره نكرد.

ج. عايشه و خون خواهى عثمان:طلحه و زبير براى رسيدن به آمال ديرينه خود در مكّه، در مقام توطئه و براندازى حكومت علوى برآمدند و براى اجراى نقشهخود، به دنبال پيدا كردن يك مقام و شخصيت مقبول و مورد احترام ميان مردم بودند تا از طريق آن، مردم را با بهانه قراردادن خون خواهى عثمان، عليه حكومت حضرت تحريك كنند. در کمال ناباوری این تیم شایسته و فوق العاده مقاومت شهداب یزد بود که با پیروزی در مسابقه دوم فینال کار پیکان پر ستاره را یک سره کرد و به مقام قهرمانی دست یافت.

طبیعیست اگر کشوری با مداخله نظامی، حکومتی را کنار بزند، قدرت تصمیم گیری و تاثیر گذاری او بر دولت انتقالی و شرایط گذار، بیش از هر کشور دیگری خواهد بود. دولت عراق در 1358ش. حدود 12 میلیارد دلار صرف خرید تسلیحات کرد، امّا در 1361 توانست در خرید جنگافزار از عربستان سعودی سبقت گیرد و در 1363 ش. هفتم تیر و شهادت آیتالله بهشتی و 72 نفر از مسؤولان ایران، هشتم شهریور وشهادت رئیس جمهور رجایی و نخستوزیر باهنر، شهادت امامان جمعه، ترور مستمر مردم عادی از قبیل کاسب، دانشآموز، روحانی و غیره از جمله اقدامات تروریستهای داخلی تحت الحمایه دولت عراق در خلال 8 سال جنگ تحمیلی بود.

دیدگاهتان را بنویسید