توز، منطقهای صنعتی و تجاری در زمان ساسانیان

اعتضاد السلطنه وزیر علوم ناصرالدین شاه قاجار دقیقا ۱۴۰ سال پیش یعنی در سال ۱۲۹۷ هجری قمری به علت یک بیماری و بمنظور شفا یافتن از آبگرم لاریجان با اجازه ناصرالدین شاه با خدم و حشم مفصل سفری به منطقه لاریجان نموده است.اگرچه وی با استحمام در آبگرم لاریجان شفا نیافت و مدت کوتاهی پس از مراجعت از سفر وفات یافت .ولی حاصل این سفر دو دستاورد مهم و قابل توجه بود.۱- سفرنامه اعتضادالسلطنه به لاریجان که با توجه به کمبود شدید منابع تاریخی ره گشای بسیاری از سئوالات پیرامون گذشته این دیار میباشد و۲- تصویری ماندگار از ناصرالدین شاه و در باریان که در جنوب تونل بایجان امروزی به دستور و نظارت ایشان حجاری شده و خوشبختانه هنوز هم با مسافرین رهگذر سخن میگوید.

درباره منطقه اسک و بویژه غارهای عمیق و دیدینی آن نیز شرحی مبسوط دارد .وی در ادامه سخنش آنجا که از اسک تا بند ملک همان مکانی که بعدها تونل بایجان ساخته شد. در جایی دیگر از سفرنامه در مورد یکی از رسوم این منطقه بویژه گزنک تا امیری میگوید: . جایی از مسیر، رودخانه و دریاچه پشت سد نهرین نیز به چشم انداز زیبای جاده اضافه میشوند و درختان گردو و انجیر مقابل چشمانمان رژه میروند و تاکهای سربراورده از باغات، ورودمان را به روستای ییلاقی خرو خوشامد میگویند.

در این دریاچه یک کلوپ ماهیگیری به نام بام لند وجود دارد که مجهز به امکانات لوکس و پیشرفته از جمله فروشگاه اختصاصی لوازم ماهیگیری می باشد. وقتی بر فرازش می ایستی چشم انداز زیبایی از روستای ییلاقی خرو مقابل دیدگانت گشوده میشود. همه کفش کوه به پا کرده ایم و آماده ایم تا هر صخره و قله و قلعه ای را فتح کنیم پس یال صخره را گرفته و در چشم بر هم زدنی از سروکول «قلعه خرو» بالا میرویم.

در همان ورودی روستا بر بلندای صخره ای قلعه ای چشم نوازی میکند و ما مسافران مشتاق را وسوسه به توقف وصعود. چون از وجه ای تفصیل و این شب سئوال شد گفتند چون به عقیده ما ضحاک را فریدون در بیست و پنجم اسفند گرفته و در دماوند حبس و هلاک نمود در این شب به حکم فریدون آتش در قلل جبال افروخته که تمام اهل ایران از این بشارت و فتح مستحضر شوند ما نیز تاسی به افریدون کرده و سبب روشنی چراغ بر قبور اموات اینست که همان وقت چراغ افروختند که مردگان مقتول ضحاک مطلع شوند که انتقام ایشان را فریدون از ضحاک گرفت اگر چه این اموات بعد از او باشند از طعام فقرا و خیرات ثواب عاید آنها شود.

در این تنگه تمثال بی مثال مبارک و اشخاص مفصله ذیل را در این عصر بر حسب حکم همایون به دستور العمل این بنده حضرت والا وزیر علوم در کنار راه و بغله کوه در صفحه ای از سنگ حجاری کرده اند:وجیه الله میرزا(پیاده)آجودان مخصوص(پیاده)وزیر فوائد(پیاده)،سپهسالار،مستوفی الممالک(پیاده)تمثال مبارک (سواره) نائب السلطنه(پیاده)اعتضادالسلطنه وزیر علوم(پیاده)،عضدالملک(پیاده)امین الملک،مهدی قلی خان قاجار(پیاده).از مقابل این صفحه که می گذرد بغله کوه که سابق راه بوده است و حالاتغییر کرده است در میان اهل مازندران معروف است به ملک بند یعنی بند ملک که ملوک لاریجان در سوابق ایام خرج ها کرده و راه تنگی از کوه بریده بودند و نیز به بند بریده هم اشتهار دارد.نواب سام میرزای شمس الشعرا به دستورالعمل این بنده وزیر علوم ماده تاریخی قطعه مانند به نظم در آورد و در دور آن سنگ حجاری شده و آن قطعه به عینها درین سیاحت نامه ثبت و مندرج شد.

مرغ امین از ان حوالی در حال پرواز باشد بواسطه ی امین گفتن بی وقفه اش ان ارزو براورده خواهد شد . درحالیکه صبحانه را صرف کرده و ناهار را روی شعله خیلی ملایم اجاق گاز آشپزخانه بار گذاشته ایم، اقامتگاهمان را به قصد یکی از جاذبه های طبیعی حوالی طبس ترک میکنیم. همینطور که در امتداد رودخانه به سمت جنوب حرکت میکنیم در شهر دماوند به دیدنیهایی بر میخوریم که در نزدیکی رودخانه قرار دارند. روایت غیر مستند و اثبات نشده ای از حضور پرنده ای عجیب ان مقطع در نزدیکی پل رودخانه زرجوب موجود است که شاهدان محلی همگی به یک شکل شمایل مشابه به هم مشاهدات خود را برای کارشناس محیط زیست گیلان نقل کرده اند که ان پرنده را در نوک تاج کاج بلند درون کوچه ای بنام سهرابی دیده اند که نشسته بوده و بلندای دم عجیب ان به چندین متر میرسیده و ظاهری افسانه ای داشته .

دهقانی، ن.، وفاخواه، م.، 1393. ارزیابی معادلات هیدرولیکی بار بستر در رودخانه ناورود, استان گیلان. هرمز محمودی راد، در جلسه شورای برنامهریزی استان که در سالن جلسات استانداری خوزستان برپا شد، اظهارداشت: به تازگی بحث انتقال آب از سرشاخههای استان مطرح شده و این در حالی است که مشکل کمآبی امسال در خوزستان مشکلاتی برای مردم درپی داشته است. تو این همه راه آمدی تا جواب سوالی را پیدا کنی و من اکنون می گویم که جواب تو همین یک جمله است: اگر می خواهی چون بقیه گرفتار جریان خروشان رودخانه های سر راهت نشوی، دچار فقر و فلاکت نشوی و زندگی سعادتمندی پیدا کنی، باید یک بار برای همیشه به خودت بگویی که از این به بعد پل های زندگی خودم را خودم خواهم ساخت و بلافاصله از جا برخیزی و به طور دایم و مستمر و در هر لحظه در حال ساختن پلی برای قدم گذاشتن روی آن و عبور از رودخانه باشی.

به نظر می رسد انجام این پروژه ها از سوی هند علاوه بر تاثیرات محیط زیستی و ملی كه باعث كاهش جریان آب به سمت پاكستان خواهد شد، می تواند روابط سرد افغانستان و پاكستان را با تنش های بیشتری روبرو سازد. همزمان صدای روح بخش آب رودخانه نیز به شگفتی فضا می افزاید. چون مکانش تنگ است زمین را قدر وقیمت زیاد است.در تحصیل یک قطعه زمین زحمت زیاد میکشند.همین آسیاب که در کنارآن منزل داشتیم چون آب به اراضی اسک نمی نشیند از بالا به قدر پنجاه ذرع کوه را سوراخ کرده آب آورده آسیاب ساخته اند.روز پنجشنبه بیست و نهم رجب به سمت تمثال همایون حرکت نموده به این شرح:حرکت از اسک به طرف بند بریده که میرزا نظام مهندسی مسمی به بند فتح کرده است.از سمت جنوبی رودخانه هراز به طرف مغرب نیم فرسخ مسافت طی می شود در دست راست آبادیست که قریه نیاک مسکن سادات است که سلاطین قاجار انارالله برهانهم آن را از مالیات معاف فرموده اندبه فاصله هزار زرع در سینه کوه نمایانست.از نیاک به قصبه نوا که مولود خانه شاهزادگان عظام از اولاد خاقان خلد آشیان فتحعلی شاه قاجار و در بالای تپه واقع است نیم فرسخ مسافت دارد و قصبه نوا ییلاقیت تمام دارد.چنانکه در این وقت که پانزدهم اسد است آخر گل زرد و اول گل سرخ آنجاست و از هردو گل نمونه آورده بودند و نوا از کنار رودخانه هراز نمودار نیست از دره مزبوره که گذشت در سمت چپ و شمال رودخانه در سینه کوه دو قریه نزدیک به یکدیگر مسمی به رینه و مون نمودار است و محاذی مون که قریه دویم است پلی از سنگ و گچ به رودخانه مزبوره بسته شده می گویند سردارهای سابق لاریجان بانی آن شده اند و متمولین نوا و اسک آنرا عندالضروره تعمیر کرده اند.

در انتهای قریه گزنک پلی از سنگ وگچ به مهندسی میرزا نظام مهندس مامور اصلاح راه به رودخانه مزبوره بسته شده و راه ساخته از زیر پل میگذرد. و محاذی این مزرعه در سمت جنوبی رودخانه قریه کوچک و با صفائی مسمی به کندلو ملکی غلامحسین خان سردار حالیه لاریجان نمایان است و به مسافت کم از زیر املاک قریه گزنک دارالحکومه محمد قلیخان سیاه بوده است و می گویند در ایام سابق در سمت جنوبی رودخانه مزبوره بوده است سیل شدید یکدفعه آنرا خراب کرد سکنه آن نقل به سمت شمالی رودخانه کرده آنجا را آباد و به همان اسم مسمی کرده اند.

اکنون که اواخر شعبان و اواسط اسد است و اوائل او ماه فرانسه و آبماه رومی و اسفند ماه فرسی است و رسوم آنها اینست که در شب بیست و ششم اسفند گون زیاد از کوه آورده در بلندیها و پستیها آتش زنند و در قبور اموات چراغ روشن کرده طعام و حلوا به اسم آنها پخته به فقرا و مساکین پخش نمایند. حساب اهالی لاریجان هنوز بر سال شمسی و شهور فرس قدیم است.و چون به تقویم رجوع کردم نهم بهمن ماه فرسی بود..پس از آن بعضی تمسکات و قباله جات آنها را دیده تاریخ فرسی میگذارند.پس از آن در کنار رود هراز فرود آمده در پهلوی آسیاب قصبه اسک که دارالحکومه لاریجان است.

قزل شه کافسرش بالای ماه است.نظامی. حال طبق جمله ی یادداشت شده توسط امنه ، مدعی ست که تصور مادر ایلین غلط است و تقصیر مرغ امین بوده که در لحظه گفتن ارزو از بالای سرش در پرواز بوده . و از سمت جنوبی رودخانه قریب پانصد ذرع امتداد می یابد و به تنگه می رسد که معروف است به تنگه میش وران و فیمابین مازندرانی ها معروفست که وقتی میش کوهی را درنده ای تعاقب کرده بود و آن میش به اظطراب از بالای این تنگه جسته است به این جهت مسمی به میش وران شده است .— در آخر این تنگه پل دیگر از سنگ و گچ به رود مزبور بسته شده و راه از پل گذشته باز از سمت شمالی رودخانه امتداد می یابد و از اسک تا این پل و تنگه یک فرسخ تقریبی است و این مکان اول خاک امیری است که یکی از چهار بلوک لاریجان شمرده می شود.

قریب به کمتر از فرسخ که می گذرد به قریه مسمی به شنگول ده می رسد و محاذی شنگول ده در سمت جنوبی رودخانه در سینه کوه قریه بزرگی نمایان و مسمی به شاهین دشت است و بالاتر از شاهین دشت آثار قلعه نمایان است می گویند محکمه بلوک سابق لاریجان بوده است مسمی به قلعه ملک بهمن. اکثریت قریب به اتفاق خانه ها ویلایی و یک طبقه هستند. او بهترین ورزشکار میشود ، او از بدو تولد یک قایقران ماهر زاده شده .

دره پنجشیر از نقطه نظر تعداد دهکده ها و تمرکز جمعیت یکی از بهترین جاهای حکومت کلان شمالی است. رود سند (ایندوس) محل فرهنگهای باستانی متعددی از قبیل مهرگره (یکی از اولین شهرهای شناخته شده جهانی) و تمدن دره سند در هاراپا و موهنجودارو است. که عموماً در شمال و شرق هستند.از جمله : 1- دشت برنگ 2-د پشت رود 3- گرمسير 4- ريگستان 5- سياه سنگ 6- دشت مرغو (مارگو) 7- دشت خلش 8- دشت همدم آب 9- هجده نهر 10- دشت نمدي. و نیم فرسخ مسافت که طی می شود به تنگه میان دو کوه مرتفع و رود هراز در وسط آن است در اول تنگه راه ساخته از زیر کوه و کنار رودخانه امتداد یافته.میگویند در اینجا سابقا راه باریک سختی در بغل کوه بود که از کمال سختی میان مازندرانی ها معروف بود به بامشی بند یعنی بند گربه و در این تنگه دو طرف رودخانه بغل کوه بعضی آثار قدیم است که برای عبور سنگ چینی کرده بودند.

ناگهان خبر می رسد که گربه قصد حمله را دارد و پدر و مادر های موش ها و بچه موش ها می خواهند فرار کنند ولی برای گول زدن گربه به دو دسته تقسیم می شوند. معاون برنامه ریزی شرکت آب منطقه ای اصفهان با اشاره به دسته بندی عوامل موثر در بروز عدم تعادل بین منابع و مصارف آب، می گوید: برخی عوامل مردم زا و دسته ای دیگر عوامل طبیعی هستند که به نوعی طبیعت در آن نقش دارد. دیگر حضار این کار را فقط یک بار انجام می دهند.

مصالح به کار رفته در آن قلوه سنگ میباشد و نمای بیرونی آن به مراتب آبرومندانه تر از داخلش است. میمیرد ستاره ی شهاب سنگ ارزویش را نشنید. پسرک نوجوان گنجشک ها را از یاد میبرد گنجشکها هم لانه میخواهند او میمیرد قاتلش گنجشک ها. قاتلش مرغ امین . این مطلب چندان محل تعجب نیست که اهالی این بلد با آنکه متدین به دین اسلام هستند باز چرا رسوم مجوس از دست نداده از اینکه در بعضی بلاد ایران یک عیدی و روزی ذارند که از رسم مجوس و دین زرتشت باقی مانده مثل نوروز سلطانی و بسا عادات و رسوم میانه مردم ایران متعارف است که چون دقت شود همان رسم عجم و عادت مذهب مجوس است.

دیدگاهتان را بنویسید